آغاز شمارش معکوس برای جنگ فولادی آسیا؛ هند در آستانه اعمال تعرفه ۱۲ درصدی

به گزارش آهن آنلاین- بازار فولاد آسیا در آستانه ورود به یکی از حساس‌ترین دوره‌های خود قرار دارد؛ دوره‌ای که در آن سه محور بزرگ ــ سقوط بی‌سابقه واردات فولاد هند، افزایش فشار فولاد ارزان چین و احتمال اعمال تعرفه‌های سنگین حفاظتی ــ همچون قطعات یک پازل کنار هم قرار گرفته‌اند و امکان شکل‌گیری یک «جنگ فولادی» تازه را در منطقه ایجاد کرده‌اند. هند به‌عنوان دومین تولیدکننده بزرگ فولاد خام جهان، در ماه‌های اخیر با ترکیبی از فشارهای وارداتی، رقابت قیمتی چین و نگرانی از مازاد عرضه جهانی روبه‌رو شده است؛ عواملی که سیاست‌گذاران این کشور را به سمت بررسی جدی یک تعرفه واردات سه‌ساله با نرخ ۱۱ تا ۱۲ درصد سوق داده است. 

تأثیر کاهش واردات فولاد هند بر بازار جهانی و چالش‌های رقابتی جدید

این تصمیم در حالی مطرح شده که واردات فولاد نهایی هند در هفت ماه نخست سال مالی جاری با سقوط کم‌نظیر ۳۴.۱ درصدی مواجه بوده و به پایین‌ترین سطوح چند سال اخیر رسیده است. هرچند این کاهش در نگاه اول می‌تواند به‌مثابه آرام شدن فشار واردات تلقی شود، اما مقامات دهلی نگران‌اند که افت فعلی تنها یک «وقفه موقت» باشد و سیل فولاد ارزان چین دوباره به سمت بازار هند بازگردد. آن‌هم در شرایطی که چین با کاهش ۱۲ درصدی تولید فولاد خام در ماه اکتبر و پیش‌بینی افت تولید سالانه به زیر یک میلیارد تن، به دنبال بازارهای جدید و تخلیه مازاد ظرفیت است. از سوی دیگر، کاهش قیمت جهانی نفت تا سطوح ۵۰ دلاری، رکود در پروژه‌های عمرانی شرق آسیا، و افت ۱۰ تا ۲۰ دلاری قیمت شمش و سایر آهن آلات مجموعه‌ای از فشارهای موازی ایجاد کرده که بازار جهانی فولاد را در وضعیت شکننده‌ای قرار داده است. اکنون پرسش اصلی این است: آیا اقدام احتمالی هند برای فعال‌سازی تعرفه‌های ۱۲ درصدی، می‌تواند آتشی تازه در رقابت فولادی آسیا روشن کند؟ یا اینکه این تصمیم تنها یک سپر دفاعی کوتاه‌مدت در برابر فولاد ارزان وارداتی خواهد بود؟

هند دوباره به سمت سپر تعرفه‌ای بازمی‌گردد

هند در سال‌های اخیر بارها از سیاست‌های حمایتی تعرفه‌ای برای کنترل واردات فولاد استفاده کرده و تجربه اعمال تعرفه‌های چندماهه و چندساله در سوابق تجاری این کشور به‌وفور دیده می‌شود. تازه‌ترین حلقه این زنجیره، پیشنهاد اداره کل راهکارهای تجاری هند (DGTR) است که در ماه آگوست اعلام شد: اعمال یک تعرفه واردات سه‌ساله با نرخ ۱۱ تا ۱۲ درصد می‌تواند به‌عنوان یک سازوکار حفاظتی (Safeguard Duty) بازار داخلی را از فشار فولاد ارزان خارجی، به‌ویژه چین، نجات دهد. این پیشنهاد اکنون روی میز وزارت دارایی قرار دارد و بر اساس گزارش رویترز، مقاماتی که از جزئیات پرونده مطلع‌اند تأیید کرده‌اند که «تعرفه در حال بررسی است». اگرچه وزارت دارایی تاکنون واکنشی رسمی نشان نداده، اما نشانه‌ها حاکی از این است که دهلی به‌دنبال تثبیت بازار داخلی، حمایت از تولیدکنندگان بزرگ و جلوگیری از دامپینگ گسترده فولاد ارزان می‌باشد.

سقوط ۳۴ درصدی واردات فولاد؛ یک آرامش ظاهری

طبق داده‌های وزارت بازرگانی هند، واردات فولاد نهایی این کشور در هفت ماه نخست سال مالی جاری ۳۴.۱ درصد کاهش یافته است؛ رقمی که در نگاه اول می‌تواند نشانه‌ای مثبت برای صنایع داخلی باشد. اما بررسی ترکیب واردات تصویر دیگری نشان می‌دهد. کره جنوبی با صادرات ۱.۴ میلیون تن فولاد به هند، جایگاه نخست را به خود اختصاص داده، در حالی که چین، ژاپن و روسیه در رده‌های بعدی قرار گرفته‌اند. نکته کلیدی آن است که فولاد چینی ــ به دلیل قیمت‌های پایین‌تر ــ همچنان بزرگ‌ترین تهدید برای تولیدکنندگان هندی محسوب می‌شود. کاهش واردات در این دوره بیش از آنکه نتیجه سیاست‌های تجاری باشد، حاصل کاهش تقاضای داخلی، رکود موقت بخش ساخت‌وساز و افت فعالیت صنعتی بوده است. همین موضوع موجب شده نگرانی‌ها درباره بازگشت موج واردات دوباره افزایش یابد. از نگاه سیاست‌گذاران هندی، تعرفه جدید می‌تواند در حکم یک «کمربند ایمنی» باشد تا از تکرار هجوم فولاد ارزان جلوگیری کند.

چین؛ از کاهش تولید فولاد تا تلاش برای کنترل مازاد ظرفیت

تقریباً تمام معادلات فولادی منطقه آسیا به رفتار چین وابسته است. گزارش انجمن دولتی فولاد این کشور نشان می‌دهد که تولید فولاد چین امسال برای نخستین بار در شش سال اخیر به زیر یک میلیارد تن خواهد رسید. کاهش ۱۲ درصدی تولید ماه اکتبر، کمترین سطح تولید از سال ۲۰۲۱ تاکنون و نشانه‌ای جدی از اجرای برنامه کاهش ظرفیت مازاد است. این کاهش تولید، همزمان با افت صادرات فولاد چین در ماه اکتبر به میزان ۱۲.۵ درصد، فشار تازه‌ای بر کارخانه‌های فولادی چین برای یافتن بازارهای پایدارتر ایجاد کرده است. از سوی دیگر، دولت چین در اواخر اکتبر نسخه سخت‌گیرانه‌تری از طرح «جابه‌جایی ظرفیت فولاد» (Steel Capacity Swap Plan) ارائه داده تا ساختار صنعت فولاد را کنترل کرده و از رشد بی‌رویه ظرفیت جلوگیری کند. اما نکته مهم این است که حتی با این سیاست‌ها، میزان عرضه چین همچنان بسیار فراتر از ظرفیت جذب داخلی است و این یعنی ورود فولاد ارزان به بازارهای بزرگ مانند هند، آسیای جنوب شرقی و خاورمیانه محتمل خواهد بود.

سایه رکود جهانی و نفت ۵۰ دلاری بر بازار فولاد

بازار جهانی فولاد تنها تحت تأثیر رفتار چین و هند نیست؛ مجموعه‌ای از نشانه‌های رکودی دیگر نیز بر روند قیمت‌ آهن آلات سایه انداخته است. مهم‌ترین آن‌ها، پیش‌بینی کاهش قیمت نفت به محدوده ۵۰ دلار است؛ سطحی که معمولاً با کاهش اجرای پروژه‌های عمرانی، افت سرمایه‌گذاری و کند شدن فعالیت صنعتی همراه است. چنین وضعیتی در کشورهایی که اقتصادشان به درآمدهای انرژی وابسته است، می‌تواند مستقیماً به کاهش مصرف فولاد منجر شود. علاوه بر این، کاهش ۱۰ تا ۲۰ دلاری قیمت شمش در بازارهای جهانی، ضعف تقاضا در شرق آسیا و فشار مازاد ظرفیت در منطقه خلیج‌فارس ــ که انتظار می‌رود سال آینده نسبت عرضه به تقاضا را تا ۳۰ درصد برهم بزند ــ همگی چشم‌انداز بازار را تیره‌تر کرده است. این عوامل همزمان باعث شده سیاست‌های حمایتی دولت‌ها، از جمله تعرفه‌های وارداتی در هند، اهمیت بیشتری پیدا کنند.

آیا تعرفه ۱۲ درصدی به جنگ فولادی آسیا می‌انجامد؟

اکنون بسیاری از تحلیل‌گران این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا هند با اعمال تعرفه ۱۲ درصدی، عملاً چراغ یک رقابت شدیدتر تجاری در بازار فولاد آسیا را روشن خواهد کرد؟ سناریوی نخست از نگاه کارشناسان این است که تعرفه حفاظتی هند تنها یک اقدام دفاعی است و سایر کشورها واکنش تند نشان نخواهند داد، به‌خصوص اینکه چین خود تحت فشار کاهش تولید قرار دارد. اما سناریوی دوم، که بدبینانه‌تر است، احتمال می‌دهد این تعرفه زمینه‌ساز تغییر مسیر صادرات چین به بازارهای سوم، افزایش رقابت در جنوب‌شرق آسیا و حتی تدوین سیاست‌های متقابل از سوی اقتصادهای نوظهور منطقه شود. در این میان، اثر تعرفه احتمالاً محدود به کنترل فولاد ارزان نخواهد بود؛ ممکن است موجب افزایش قیمت تمام‌شده برخی صنایع داخلی هند شود، به‌ویژه صنایعی که به فولاد وارداتی خاص وابسته‌اند. این موضوع می‌تواند فشار تازه‌ای بر هزینه تولید، ساخت‌وساز و پروژه‌های صنعتی وارد کند. بازار فولاد آسیا در شرایطی ایستاده که هر تصمیم تجاری یا سیاستی می‌تواند مسیر چندین بازار را تغییر دهد. هند با کاهش ۳۴ درصدی واردات فولاد، افت تقاضای داخلی و نگرانی از موج جدید فولاد ارزان چین مواجه است و به همین دلیل، به‌نظر می‌رسد تصمیم درباره تعرفه ۱۲ درصدی نه یک انتخاب داوطلبانه، بلکه یک ضرورت استراتژیک باشد. اما پاسخ نهایی به پرسش تیتر هنوز روشن نیست: آیا این تعرفه آغازگر یک جنگ فولادی تازه خواهد بود یا سپری دفاعی برای عبور از دوره‌ای پرابهام؟ پاسخ این پرسش، در ماه‌های آینده و همزمان با واکنش چین و دیگر بازیگران بازار فولاد آسیا نمایان خواهد شد.