باگ صنعتی صادرات اسلب

با گسترش فناوری در عصر انقلاب صنعتی تولیدات محصولات فولادی به شیوه‌های نوین و امروزی در قسمت‌های مختلف همچون صنایع اتومبیل‌سازی، راه آهن، کشتیرانی و دیگر بخش‌ها به وجود آمد و تا کنون نیز همواره در حال رشد و تکامل بوده است. البته این موضوع تنها در ارتباط با گسترش این صنعت نیست؛ بلکه تنوع بسیار خوبی هم در بخش فولادی ایجاد شده است. به آلیاژهای آهنی که بین ۲هزارم درصد تا حدود دو درصد کربن داشته باشند فولاد گفته می‌شود.

خواصی که فولاد دارد به درصد کربن آن، فلزهای آلیاژ دهنده‌ای که در آن وجود دارد و البته عملیات حرارتی که روی آن انجام می‌شود، بستگی خواهد داشت. از فولادی که بین ۲هزارم درصد تا دو دهم درصد کربن را دارا باشد جهت تولید لوله سیم و ورق‌های فولادی بهره گرفته می‌شود. نورد سرد و گرم به شیوه‌های رایج برای تولید ورق‌های فولادی است و بررسی‌ها حاکی از آن است که بدون تاسیس واحدهای جدید نورد گرم و بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود در بخش با مدیریت خصوصی و شبه دولتی می‌توان تولید ورق نورد گرم را چیزی حدود ۳۰ درصد افزایش بدهیم و از خام‌فروشی اسلب در کشور جلوگیری کنیم.

با ارزیابی‌های صورت گرفته عدم استفاده از ظرفیت خالی واحدها و خام فروشی اسلب، مهندسی و ساخت واحدها، کمبود ظرفیت تولید جهت واحدهای تولیدی زیر ۳ میلی متر و استفاده نکردن از توان داخلی در طراحی از جمله مشکلاتی است که برای واحدهای تولید ورق‌های نورد گرم وجود دارد. از چالش‌های موجود بر سر راه واحدهای ورق نورد سرد و پوشش‌دار می‌توانیم به کمبود خوراک به وسیله تخصیص واحد‌ها، شیوه تعیین قیمت انواع ورق، تولید نکردن ورق با ارزش افزوده بالاتر بدانیم؛ همچنین عدم بررسی دقیق بازار و هزینه سرمایه گذاری و ریسک بالا برای تمام خط از جمله عوامل مشکل ساز در بخش ورق‌های فولاد زنگ نزن و آلیاژی می‌شود که با ارزیابی واحدهای تولید، انواع ورق‌ها راهکارهای کارآمدی ارائه شده است. این راه‌حل‌ها شامل مشخص کردن فهرست اولویت‌های سرمایه گذاری در زنجیره صنعت فولاد، طرح‌هایی برای رفع واردات و به وجود آوردن ارزش افزوده و ابلاغ آن به بانک مرکزی و صندوق توسعه ملی، تغییر نظام رتبه بندی، ارائه تسهیلات دولتی و یارانه انرژی، حذف کردن معافیت مالیاتی زنجیره‌های ناقص و عوامل صادرات خوراک واحدهای پایین دست، اختصاص حمایت‌های دولتی به تولید محصولات با ارزش افزوده بالا همچون ورق‌های نورد گرم با ضخامتی کمتر از ۳ میلیمتر، ورق‌های زیر یک میلی‌متر و ورق‌های آلیاژی و زنگ نزن خواهد شد.

ورق‌های فولادی از جمله محصولات با ارزش افزوده بالا در زنجیره فولاد خواهند بود که گسترش آن‌ها می‌تواند از خام‌فروشی پیشگیری کند و سبب درآمدزایی ارزی بیشتری برای کشور گردد. دیگر صنایع کشور مانند: لوازم خانگی، خودروسازی، صنعت نفت و گاز و لوله و پروفیل به این موضوع وابسته هستند و برای تهیه برخی از نیازهای این صنایع هم لازم است واردات شکل بگیرد. ظرفیت خالی در ورق‌های نورد گرم ۳/۳ میلیون تن، در ورق‌های سرد۷/۱ میلیون تن و در ورق‌های پوشش دار ۵/۲ میلیون تن خواهد بود.

با ارزیابی تجارت ورق‌های فولادی در کشور مشخص شده طی ۱۰ سال گذشته میانگین واردات انواع ورق‌های فولادی ۵/۱ میلیارد دلار بوده شامل محصولاتی با ارزش افزوده بالا هستند. این محصولات از قبیل ورق‌های گرم زیر ۳ میلیمتر و ورق‌های نورد سرد زیر یک میلی‌متر و انواع ورق‌های آلیاژی و به صورت میانگین حدود ۶۰۰ میلیون دلار ورق فولادی که ارزش افزوده کمی هم داشتند، همچون ورق‌های گرم با عرض کم و ضخامت بالا صادر کرده‌ایم.

کاربرد ورق های فولادی

اگر بخواهیم از اصلی‌ترین کاربرد ورق‌های فولادی صحبت کنیم باید مهمترین کاربرد‌ آن را استفاده در لوازم خانگی و در بدنه یخچال، ماشین لباسشویی، کولر آبی و دیگر لوازم خانگی بدانیم. قسمت‌های بیرونی لوازم خانگی معمولا از ورق‌های رنگی و در قسمت‌های داخلی آن از ورق‌های گالوانیزه بهره گرفته می‌شود. ورق‌های رنگی از ورق‌های نورد سرد با ضخامت کم تولید خواهند شد و باید کیفیت سطحی بالایی را داشته باشند و از اعوجاج هم دور باشند. لوله‌های فولادی از محصولات تکمیلی زنجیره فولادی بوده و به شکل گسترده‌ای در صنایع مختلف برای جابجایی سیالات کاربرد خواهند داشت. کاربرد پروفیل‌ها در تولید انواع درب و پنجره چهارچوب نرده‌کشی و راه پله‌ها خواهد بود. از ورق‌های مختلفی بسته به نوع کاربرد، ضخامت، ابعاد و شیوه تولید در بخش لوله و پروفیل استفاده می‌شود. مهم‌ترین ورق‌هایی که در این صنایع به‌کارگرفته می‌شوند ورق‌های نبرد گرم غیر آلیاژی با ضخامت ۲ میلیمتر بوده که طی سال‌های اخیر واردات بسیار بالایی را به خود اختصاص داده‌اند.

روند کاهشی تولید ورق نورد گرم

از جمله دلایل روند نزولی تولید ورق نورد گرم در ایران، کم شدن تولید در بخش خصوصی هست. تولید بخش خصوصی در سال ۹۱حدود ۹/۱ میلیون تن بود که این رقم در سال ۱۳۹۷ به ۵۰۰ هزار تن تقلیل یافت و پس از آن در سال ۱۳۹۹ به ۸۰۰ هزار تن رسید؛ در نتیجه می‌توانیم بگوییم که بدون احداث کردن واحدهای جدید نورد گرم و بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود با مدیریت‌های خصوصی و شبه دولتی می‌توانیم باعث تولید ورق نورد گرم شده و آن را چیزی حدود ۳۰ درصد افزایش داد و از خام‌فروشی اسلب در کشور نیز جلوگیری کرد.

تجارت ورق نورد گرم

واردات ورق نورد گرم طی سال‌های اخیر بسیار کاهش پیدا کرده به شکلی که طی سال‌های ۹۰ تا ۹۵ به صورت میانگین کشور ۷۰۰ میلیون دلار واردات داشته است. اما در سال‌های ۹۷ و ۹۸ این مبلغ به ۱۰۰ میلیون دلار رسیده است. در سال ۹۹ رشد در واردات به چشم می‌خورد و ارزش وارداتی این سال به ۳۰۰ میلیون دلار رسید. صادرات کشور هم از ۶۴۰ میلیون دلار در سال ۹۵ به ۳۰۰ میلیون دلار در سال ۹۹ کاهش یافت. به صورت میانگین طی ۱۰ سال گذشته صادرات ورق نورد گرم تنها ۵۸۰ میلیون دلار بوده است. کم شدن واردات کشور با میزان مصرف ظاهری آن تناسب دارد؛ به عبارتی کم شدن واردات به سبب بومی‌سازی تولید ورق‌های گرم نیست؛ بلکه مهمترین دلیل اصلی آن را می‌توانیم رکود صنعتی بدانیم و  اگر این رکود از کشور خارج شود قطعاً واردات این ورق هم با افزایش روبرو خواهد شد.

موضوعات و پیشنهادها در ارتباط با تولید ورق نورد گرم

بیشتر از سه میلیون تن ظرفیت خالی در تولید نورد گرم  در کشور وجود داشته در حالی که۶/۱ میلیون تن اسلب فولادی به سایر کشورها صادر خواهد شد و به واحدهای نورد گرم اختصاص پیدا نخواهد کرد. ازجمله علل اصلی این امر جذاب بودن صادرات به‌سبب معافیت‌های مالیاتی در صادرات خواهد بود. تولیدکنندگان اگر شمش خام را در داخل ارائه نمایند درآمد حاصل از آن شامل مالیات خواهد شد؛ اما درصورتی‌که بخواهند صادرات را انجام دهند از این مالیات معاف هستند. از جمله دیگر علل صادرات اسلب خام فراهم کردن نیازهای ارزی واحدهای فولادسازی همچون الکترود گرافیتی، نسوزها و برخی از فرو آلیاژ‌ها و دیگر تجهیزات تولید است. بر این اساس پیشنهاد می‌کنیم معافیت مالیاتی اسلب و ورق‌های نورد گرم که از ضخامت بالایی برخوردار هستند حذف شده و روی محصولاتی تخت که ارزش افزوده پایینی ایجاد خواهند کرد، عوارض صادراتی وضع گردد. علاوه‌بر این معافیت مالیاتی برای محصولات با ارزش افزوده‌ای وضع شود که صادرکنندگان محصولات خام هم میل پیدا کنند از ظرفیت خالی واحدهای پایین‌دست نسبت به صادرات و تولید محصول با ارزش افزوده بالاتر استفاده نمایند. در این صورت مشکلات تأمین نیازهای ارزی و عدم استفاده از ظرفیت‌های خالی و خام فروشی قطعاً حل خواهد شد و می‌توان کمی از مشکلات ارزی کشور را حل کرد.