سه رئیس‌جمهور و سه روایت متفاوت از دلار و بورس/ رکورد عجیب رشد دلار در دولت پزشکیان

این روزها دلار در مسیر پرنوسانی حرکت می‌کند و بررسی نوسانات بازار ارز در سال‌های اخیر می‌تواند تصویر دقیق‌تری از روند رشد آن و تغییرات این بازار در دوره‌های مختلف ارائه دهد. با بررسی رشد دلار در دولت‌های مختلف و مقایسه عملکرد آن در دوره‌های ریاست‌جمهوری متفاوت، می‌توان تصویر روشن‌تری از مسیر بازار ارز به دست آورد. مسعود پزشکیان که به‌عنوان رئیس‌جمهور دولت چهاردهم از 7 مرداد 1403 کار خود را آغاز کرد در این مدت با شرایط اقتصادی و سیاسی متعددی مواجه بوده است.

همزمان با شروع ریاست‌جمهوری پزشکیان، اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس در تهران توسط اسرائیل ترور شد و پس از آن نیز مجموعه‌ای از تحولات سیاسی و امنیتی، از جمله جنگ ۱۲ روزه، حوادث دی‌ماه و در ادامه جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل رخ داد. تشدید نااطمینانی سیاسی، افزایش ریسک‌های اقتصادی، تحریم‌ها و فشارهای ارزی در کنار تورم بالا باعث شد بازارهای مختلف در این دوره با افزایش قابل‌توجه قیمت‌ها مواجه شوند. در واقع برخی از این عوامل اثرگذار بر بازار ارز بوده و باعث شده تا نرخ دلار در این دوره با جهش قابل‌توجهی همراه شده و رشد آن به 246 درصد برسد.

در کنار دلار، بررسی عملکرد بورس نیز تصویر متفاوتی از بازار سرمایه در این دوره ارائه می‌دهد. بورس در همین بازه رشد 188 درصدی را ثبت کرده که اگرچه رقم قابل‌توجهی است اما همچنان حدود 58.7 واحد درصد پایین‌تر از رشد دلار قرار دارد. به این ترتیب، مقایسه این دو بازار نشان می‌دهد در دوره ریاست‌جمهوری پزشکیان، دلار عملکرد بهتری از بورس داشته و فاصله میان بازدهی این دو بازار به شکل محسوسی افزایش یافته.

از آنجا که برای بررسی عملکرد دولت پزشکیان یک بازه زمانی حدود دو ساله در نظر گرفته شده برای ایجاد امکان مقایسه منصفانه، همین بازه زمانی برای بررسی عملکرد دلار و بورس در دولت‌های مختلف نیز لحاظ شده است. به این ترتیب رشد این دو بازار در دوره‌های مشابه از دولت‌های مختلف محاسبه شده تا مقایسه عملکرد آنها در شرایط زمانی یکسان انجام شود.

 در دولت یازدهم در دوره 2 ساله ریاست‌جمهوری حسن روحانی از مرداد 1392 تا شهریور 1394، نرخ دلار تنها حدود 2.5 درصد رشد کرد در حالی که بورس در همین بازه با رشد 12.1 درصدی همراه شد. در این دوره، مذاکرات هسته‌ای و در نهایت دستیابی به توافق برجام، فضای اقتصادی و سیاسی کشور را تحت تأثیر قرار داده بود و کاهش ریسک‌های سیاسی و افزایش انتظارات نسبت به بهبود روابط خارجی، به ثبات نسبی بازار ارز کمک کرد. در همین شرایط، بورس توانست عملکرد بهتری نسبت به دلار ثبت کند.

در دوره دوم روحانی یعنی از 12 مرداد 1396 تا 7 شهریور 1398 شرایط کاملاً متفاوت شد. به طوری که دلار با رشد ۱۹۲ درصدی و بورس با رشد ۲۴۹ درصدی همراه شدند و هر دو بازار افزایش قابل‌توجهی را تجربه کردند. در واقع در سال 1397 به بعد همزمان با خروج آمریکا از برجام و اعمال تحریم‌های شدیدتر علیه کشور، دلار جهش قیمتی را تجربه کرد.

در دوره دوم ریاست‌جمهوری حسن روحانی، بورس یکی از کم‌سابقه‌ترین دوره‌های رشد خود را تجربه کرد؛ دوره‌ای که به دوره رونق بورس معروف شد. رشد قابل‌توجه شاخص و بازدهی بالای بازار سهام باعث شد بسیاری از مردم با هدف کسب سود وارد بازار سرمایه شوند و حتی بخشی از سرمایه خود را از بازارهای دیگر به بورس منتقل کنند. در اوج این روند، گزارش‌هایی از فروش خانه، خودرو و سایر دارایی‌ها برای ورود سرمایه به بورس منتشر شد. با این حال، این رونق پایدار نماند و از مرداد 1399، بازار سهام وارد مسیر نزولی شد؛ روندی که زیان سنگینی را به بخش قابل‌توجهی از سهامداران تازه‌وارد تحمیل کرد.

در دوره ریاست‌جمهوری مرحوم رئیسی یعنی از 12 مرداد 1400 تا 7 شهریور 1402 دلار 91.1 درصد رشد کرد و بازدهی بورس به ۵۲.۴ درصد رسید. به این ترتیب در این دوره دلار عملکرد بهتری نسبت به بورس داشت.

بررسی دوره‌های مختلف نشان می‌دهد هرچه نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی بیشتر شده، فاصله عملکرد دلار و بورس نیز در برخی دوره‌ها افزایش یافته است. بنابراین نمی‌توان عملکرد این دو بازار را بدون در نظر گرفتن شرایط کلی اقتصاد و فضای سیاسی کشور ارزیابی کرد. در نهایت، اگر شرایط سیاسی و اقتصادی کشور به سمت ثبات، کاهش ریسک‌های سیاسی، کنترل تورم و بهبود چشم‌انداز اقتصادی حرکت کند، می‌توان انتظار داشت فشار بر بازار ارز کاهش یافته و بورس نیز از فضای باثبات‌تر اقتصادی و افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران منتفع شود. در چنین شرایطی، احتمال تکرار جهش‌های شدید دلار کاهش پیدا می‌کند و بازار سرمایه می‌تواند فرصت بیشتری برای رشد و جبران فاصله خود با سایر بازارها داشته باشد.

برنده بزرگ بازارها در دولت پزشکیان کدام بود؟

در این مدت از ریاست جمهوری مسعود پزشکیان، بازارهای مختلف عملکرد یکسانی نداشتند و فاصله بازدهی آنها قابل‌توجه بوده. بررسی قیمت‌ها نشان می‌دهد در این مدت، طلا و سکه در صدر بازدهی‌ بازارها قرار گرفتند و دلار، بورس و خودرو نتوانستند با رشد این بازارها همراه شوند.

طلای 18 عیار با بازدهی 554 درصدی در صدر بازارها قرار دارد یعنی قیمت این فلز گرانبها در این بازه بیش از 6 برابر شده. طلای آبشده نیز با بازدهی 549 درصدی تقریبا هم‌پای طلای 18 عیار حرکت کرده و در جایگاه دوم قرار گرفته. اما نکته جالب، عملکرد بازار موبایل است. موبایل با رشد 464 درصدی سومین بازار پربازده در این مقایسه بوده و حتی توانسته از سکه امامی نیز بازدهی بیشتری ثبت کند. در این بررسی یکی از تلفن‌های همراه برند سامسونگ در نظر گرفته شده است. این مورد نشان می‌دهد که اگر فردی به تلفن همراه نیاز داشته و آن را خریداری نکرده و تبدیل به سکه کرده در واقع ضرر کرده است.

 سکه امامی با رشد 428 درصدی در رتبه بعدی بعد از تلفن همراه قرار دارد. نیم‌سکه با بازدهی 391 درصدی، سکه گرمی با 357 درصد و ربع‌سکه با 306 درصد رشد، همگی افزایش قابل‌توجهی را تجربه کردند. این اختلاف بازدهی میان قطعات مختلف سکه نشان می‌دهد عملکرد بازار سکه فقط تابع قیمت طلای جهانی و دلار نبوده و تغییرات حباب نیز در آن نقش داشته.

دلار اما در این رقابت عقب‌تر از طلا و سکه قرار گرفته. نرخ دلار از ابتدای ریاست‌جمهوری پزشکیان تاکنون 246 درصد رشد کرده یعنی اگرچه سرمایه‌گذاری در دلار رشد قابل‌توجهی داشته اما بازدهی آن کمتر از طلای 18 عیار، طلای آبشده، موبایل و انواع سکه بوده. بورس با بازدهی 188 درصدی و خودرو با 152 درصدی قرار دارند. به این ترتیب، در این بازه سرمایه‌گذاری در این دو بازار از نظر رشد اسمی قیمت، فاصله محسوسی با طلا و حتی دلار داشته.

اونس جهانی طلا نیز در این مدت 94 درصد افزایش یافته.تصویر بازارها از ابتدای ریاست‌جمهوری پزشکیان تا امروز یک پیام روشن دارد. طلا و سکه بزرگ‌ترین برندگان این دوره بودند. اما در میان دارایی‌های غیرطلا، موبایل با بازدهی 464 درصدی عملکردی حتی بهتر از سکه امامی داشته.