هزینه ساخت مسکن سه‌برابر شد؛ بازار آهن در کانون بحران ساخت‌وساز

به گزارش آهن آنلاین؛ افزایش بی‌سابقه هزینه ساخت مسکن، تنها یک آمار اقتصادی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از تغییر معادلات در زنجیره تولید، ساخت‌وساز و بازار مصالح ساختمانی است. گزارش‌های رسمی مرکز آمار و انجمن انبوه‌سازان تهران نشان می‌دهد هزینه ساخت هر متر مربع مسکن طی حدود یک سال از ۲۰ میلیون تومان به حدود ۶۰ میلیون تومان رسیده؛ جهشی که همزمان با آسیب صنایع فولادی و پتروشیمی، محدودیت‌های انرژی، اختلال در زنجیره تأمین و رشد انتظارات تورمی رخ داده است. در این‌میان، بازار آهن آلات به عنوان ستون اصلی صنعت ساختمان بیش از سایر بخش‌ها تحت‌تاثیر قرار گرفته و تغییرات آن اکنون به یکی از مهم‌ترین شاخص‌های تعیین‌کننده آینده ساخت‌وساز و سرمایه‌گذاری در کشور تبدیل شده است.

سه برابر شدن هزینه ساخت؛ زنگ خطر برای صنعت ساختمان

آنچه امروز در بازار مسکن مشاهده می‌شود، تنها افزایش قیمت واحدهای مسکونی نیست، بلکه رشد کم‌سابقه هزینه تولید مسکن است؛ موضوعی که می‌تواند آثار آن تا سال‌ها بر عرضه و تقاضای این بازار باقی بماند. براساس اعلام انجمن انبوه‌سازان شهر تهران، میانگین هزینه ساخت هر متر مربع مسکن که در ابتدای سال ۱۴۰۴ حدود ۲۰ میلیون تومان برآورد می‌شد، در نیمه دوم همان سال به حدود ۳۶ میلیون تومان رسید و اکنون به نزدیکی ۶۰ میلیون تومان افزایش یافته است. این یعنی تنها در مدت حدود یک سال، هزینه ساخت هر متر مربع حدود ۴۰ میلیون تومان افزایش پیدا کرده است.

همزمان، داده‌های مرکز آمار ایران نیز تصویری نگران‌کننده از وضعیت نهاده‌های ساختمانی ارائه می‌دهد. شاخص قیمت نهاده‌های ساختمان‌های مسکونی شهر تهران در زمستان ۱۴۰۴ به عدد ۲۷۸۶ واحد رسیده و تورم این بخش نسبت به زمستان سال قبل، جهشی بی‌سابقه را تجربه کرده است. هرچند بخشی از این افزایش ناشی از شرایط تورمی اقتصاد ایران است، اما شدت رشد قیمت‌ها نشان می‌دهد عوامل دیگری نیز در شکل‌گیری این وضعیت نقش اساسی داشته‌اند.

بازار آهن آلات؛ قلب تپنده ساخت‌وساز زیر فشار

در میان تمامی مصالح و مقاطع ساختمانی، محصولات زنجیره فولاد بیشترین سهم را در هزینه اجرای سازه دارند و به همین‌دلیل هر تغییر در این بازار مستقیماً بر هزینه نهایی ساخت مسکن اثر می‌گذارد. همچنین، قیمت آهن آلات طی ماه‌های گذشته نه‌تنها تحت‌تاثیر تورم عمومی، بلکه به‌دلیل کاهش تولید، آسیب برخی واحدهای صنعتی، محدودیت‌های انرژی و افزایش هزینه حمل‌ونقل نیز با فشار صعودی روبه‌رو بوده است.

پس از تحولات جنگی و آسیب واردشده به بخشی از صنایع فولادی و پتروشیمی، زنجیره تأمین مصالح ساختمانی با اختلال جدی مواجه شد. کاهش ظرفیت تولید برخی کارخانه‌های بزرگ فولادی، محدودیت در تأمین مواد اولیه و افزایش هزینه‌های تولید باعث شد عرضه بسیاری از محصولات فولادی با افت همراه شود. در چنین شرایطی، تولیدکنندگان ناچار شدند هزینه‌های جدید را به قیمت فروش منتقل کنند؛ روندی که در نهایت هزینه اجرای اسکلت ساختمان را به شکل محسوسی افزایش داد.

در کنار فولاد، صنایع پتروشیمی نیز شرایط مشابهی را تجربه کردند. یونولیت، لوله و اتصالات که نقش مهمی در تأسیسات و نازک‌کاری ساختمان دارند، با رشد چند برابری قیمت مواجه شدند. طبق اعلام انجمن انبوه‌سازان، قیمت این محصولات در برخی موارد تا سه برابر افزایش یافته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد فشار تورمی تنها محدود به یک بخش از صنعت ساختمان نبوده و تقریباً تمامی اجزای زنجیره ساخت را درگیر کرده است.

از قیمت میلگرد تا هزینه نهایی پروژه‌ها

در میان محصولات فولادی، قیمت میلگرد اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا این محصول سهم قابل‌توجهی از هزینه اسکلت بتنی ساختمان را تشکیل می‌دهد. افزایش بهای میلگرد در کنار رشد هزینه بتن، سیمان، حمل‌ونقل و دستمزد، موجب شده بسیاری از پروژه‌هایی که با برآوردهای سال گذشته آغاز شده بودند، اکنون با کمبود منابع مالی مواجه شوند.

بسیاری از انبوه‌سازان معتقدند ادامه این روند، سرعت اجرای پروژه‌های جدید را کاهش خواهد داد. هنگامی که هزینه ساخت طی مدت کوتاهی سه برابر می‌شود، سرمایه‌گذار برای آغاز پروژه جدید با تردید بیشتری تصمیم می‌گیرد. نتیجه چنین وضعیتی، کاهش عرضه مسکن در سال‌های آینده و تشدید فشار بر بازار خواهد بود.

از سوی دیگر، افزایش هزینه تولید الزاماً به معنای رونق معاملات مصالح نیست. رکود در بخش خرید و فروش مسکن باعث شده بخشی از تقاضای واقعی برای مصالح ساختمانی کاهش یابد. بنابراین بازار فولاد امروز در وضعیتی قرار گرفته که از یک سو هزینه‌های تولید و عرضه افزایش یافته و از سوی دیگر تقاضای مصرفی رشد متناسبی ندارد؛ شرایطی که تعادل بازار را شکننده کرده است.

آینده بازار فولاد به کدام سمت می‌رود؟

در چنین فضایی، قیمت تیرآهن نیز مانند سایر مقاطع فولادی بیش از گذشته به متغیرهای کلان اقتصادی وابسته شده است. محدودیت‌های برق و گاز صنایع، هزینه‌های حمل‌ونقل، نوسانات نرخ ارز، وضعیت صادرات و سرعت بازسازی ظرفیت تولید کارخانه‌ها، همگی عواملی هستند که مسیر آینده بازار را تعیین خواهند کرد.

واقعیت این است که افزایش هزینه ساخت مسکن تنها نتیجه رشد قیمت یک یا دو قلم محصول نیست؛ بلکه حاصل هم‌زمان چندین شوک اقتصادی و صنعتی است که از اختلال در زنجیره تأمین آغاز شده و تا بازار نهایی مصرف ادامه یافته است. اگرچه کاهش تنش‌های سیاسی، تثبیت بازار ارز، تأمین پایدار انرژی و بازگشت ظرفیت کامل صنایع فولادی و پتروشیمی می‌تواند بخشی از این فشار را کاهش دهد، اما آثار جهش اخیر احتمالاً در کوتاه‌مدت از بین نخواهد رفت.

برای بازار آهن آلات نیز چشم‌انداز پیش‌رو بیش از هر زمان دیگری به میزان رونق ساخت‌وساز وابسته است. اگر سیاست‌های حمایتی بتواند پروژه‌های ساختمانی را دوباره فعال کند، تقاضای واقعی برای فولاد نیز تقویت خواهد شد. در غیر این صورت، بازار همچنان میان دو نیروی متضاد حرکت خواهد کرد؛ از یک سو افزایش هزینه تولید و از سوی‌دیگر ضعف تقاضا. به همین‌دلیل، تحولات امروز صنعت فولاد دیگر صرفاً یک مسئله صنعتی نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده آینده بازار مسکن، سرمایه‌گذاری و اقتصاد کشور تبدیل شده است.