گزارش OECD: کوره‌های تولید داغ‌تر از بازارهای جهانی فولاد

به گزارش آهن آنلاین؛ صنعت فولاد جهان در شرایطی وارد نیمه دوم دهه ۲۰۲۰ شده که دیگر چالش اصلی آن کمبود ظرفیت تولید نیست، بلکه مازاد ظرفیت و فاصله روزافزون میان عرضه و تقاضا به مهم‌ترین دغدغه سیاست‌گذاران و تولیدکنندگان تبدیل شده است. تازه‌ترین گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نشان می‌دهد روند توسعه ظرفیت تولید فولاد با سرعتی بسیار بیشتر از رشد مصرف ادامه دارد؛ وضعیتی که می‌تواند تعادل بازارهای جهانی را بیش از گذشته بر هم بزند.

شکافی که هر سال عمیق‌تر می‌شود

گزارش Steel Outlook 2026 سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، از شکل‌گیری یکی از بزرگ‌ترین عدم‌تعادل‌های ساختاری تاریخ صنعت فولاد خبر می‌دهد. براساس این گزارش، مازاد ظرفیت جهانی فولاد که در سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۴۰ میلیون تن رسیده است، در صورت ادامه روند فعلی تا سال ۲۰۲۸ به حدود ۷۴۵ میلیون تن افزایش خواهد یافت؛ رقمی که به‌تنهایی از کل تولید سالانه کشورهای عضو OECD نیز فاصله قابل‌توجهی دارد و نشان می‌دهد بخش بزرگی از ظرفیت نصب‌شده جهان بدون مشتری باقی خواهد ماند.

آنچه این آمار را نگران‌کننده‌تر می‌کند، روند متضاد عرضه و تقاضاست. در حالی‌که ظرفیت تولید فولاد جهان برای پنجمین سال متوالی افزایش یافته و به حدود ۲.۴۴۵ میلیارد تن رسیده است، مصرف جهانی فولاد چهارمین سال پیاپی روند نزولی را تجربه کرده و در سال ۲۰۲۵ نیز بیش از ۲.۶ درصد کاهش یافته است. حتی برآورد رشد ۰.۴ درصدی تقاضا در سال ۲۰۲۶ نیز بیش از آنکه نشانه خروج بازار از رکود باشد، بیانگر ادامه وضعیت شکننده تقاضا در اقتصاد جهانی است.

در چنین فضایی، بازارهای مختلف بیش از گذشته تحت‌تاثیر رقابت قیمتی قرار خواهند گرفت؛ موضوعی که حتی در بازار داخلی ایران نیز می‌تواند بر روند قیمت محصولاتی همچون قیمت میلگرد اثر بگذارد. هرچند عوامل داخلی همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای در نرخ محصولات فولادی کشور دارند، اما افت قیمت‌های جهانی معمولاً از مسیر صادرات، نرخ‌های پایه و انتظارات فعالان بازار، بر معاملات داخلی نیز بی‌تأثیر نخواهد بود.

چین؛ بازیگری که معادلات بازار را تغییر داده است

اگرچه رشد ظرفیت تولید در بسیاری از کشورهای غیرعضو OECD مشاهده می‌شود، اما تقریباً تمامی تحلیل‌های بین‌المللی بر یک نکته اتفاق نظر دارند؛ چین همچنان مهم‌ترین عامل تشدید مازاد ظرفیت جهانی فولاد محسوب می‌شود. کاهش سرعت رشد اقتصاد این کشور و افت مصرف داخلی باعث شده بخش قابل‌توجهی از تولید کارخانه‌های چینی راهی بازارهای صادراتی شود. رشد صادرات فولاد چین طی سال‌های اخیر، قیمت‌های جهانی را تحت فشار قرار داده و رقابت را برای تولیدکنندگانی که با سازوکار بازار فعالیت می‌کنند دشوارتر کرده است. 

OECD نیز در گزارش خود به صراحت اعلام می‌کند که حمایت‌های دولتی و یارانه‌های گسترده در برخی اقتصادهای غیرعضو، زمینه رقابت نابرابر را فراهم کرده و سودآوری شرکت‌های فولادی در بسیاری از کشورها را کاهش داده است. پیامد طبیعی این روند، کاهش نرخ بهره‌برداری از ظرفیت کارخانه‌های فولاد در جهان خواهد بود. پیش‌بینی می‌شود این شاخص تا سال ۲۰۲۸ به حدود ۷۴ درصد برسد؛ سطحی که از دید کارشناسان اقتصادی، فاصله زیادی با نقطه مطلوب سودآوری صنایع فولادی دارد و احتمال تعطیلی یا کاهش تولید برخی واحدها را افزایش می‌دهد. 

در واکنش به این شرایط، اقتصادهای بزرگ جهان نیز رویکرد محافظه‌کارانه‌تری در پیش گرفته‌اند. اتحادیه اروپا با کاهش سهمیه واردات و افزایش تعرفه‌ها تلاش می‌کند از تولیدکنندگان داخلی حمایت کند و آمریکا نیز با حفظ تعرفه‌های سنگین بر واردات فولاد، مسیر ورود محصولات ارزان‌قیمت را محدود کرده است. این اقدامات نشان می‌دهد رقابت در بازار جهانی فولاد دیگر تنها بر پایه قیمت نیست، بلکه سیاست‌های تجاری نیز به یکی از عوامل تعیین‌کننده تبدیل شده‌اند.

ایران میان فشار جهانی و فرصت‌های منطقه‌ای

برای صنعت فولاد ایران، تحولات اخیر همزمان حامل تهدید و فرصت است. از یک سو، افزایش عرضه جهانی و ورود محصولات ارزان‌قیمت به بازارهای صادراتی، رقابت را برای تولیدکنندگان ایرانی دشوارتر می‌کند و می‌تواند حاشیه سود صادرات را کاهش دهد. از سوی دیگر، محدودیت‌هایی که برخی تولیدکنندگان بزرگ به دلیل تعرفه‌های تجاری یا هزینه‌های بالای تولید با آن مواجه هستند، امکان حضور هدفمند ایران در برخی بازارهای منطقه‌ای را افزایش می‌دهد. 

در چنین شرایطی، مزیت رقابتی دیگر صرفاً بر پایه قیمت شکل نخواهد گرفت. کاهش هزینه‌های تولید، بهبود کیفیت محصولات، توسعه بازارهای صادراتی پایدار و مدیریت هوشمند زنجیره تأمین، عواملی هستند که می‌توانند جایگاه فولاد ایران را در بازارهای منطقه تثبیت کنند.

در همین چارچوب، فعالان بازار داخلی نیز باید تحولات جهانی را با دقت بیشتری دنبال کنند. زیرا تغییرات بازارهای بین‌المللی معمولاً با فاصله زمانی بر رفتار معامله‌گران داخلی اثر می‌گذارد. حتی روند قیمت پروفیل نیز می‌تواند علاوه‌بر متغیرهای سنتی مانند نرخ ارز، هزینه مواد اولیه و میزان تقاضای داخلی، از فضای روانی ناشی از افت یا رشد قیمت‌های جهانی فولاد تأثیر بپذیرد؛ موضوعی که اهمیت تحلیل همزمان بازار داخلی و تحولات جهانی را دوچندان می‌کند.

عبور از بحران با تغییر استراتژی

گزارش OECD در واقع تنها یک هشدار درباره افزایش ظرفیت تولید نیست، بلکه پیامی روشن برای سیاست‌گذاران صنعت فولاد جهان دارد؛ اینکه ادامه سرمایه‌گذاری در توسعه ظرفیت بدون رشد متناسب تقاضا، می‌تواند سودآوری کل صنعت را با تهدید جدی مواجه کند. به همین‌دلیل نیز این سازمان بار دیگر بر ضرورت همکاری‌های بین‌المللی برای کنترل مازاد ظرفیت و ایجاد رقابت منصفانه تأکید کرده است. ضرورت فاصله گرفتن از رقابت صرفاً بر پایه حجم تولید مهمترین نکته‌ای  است که در بازاری که عرضه جهانی با سرعت بیشتری از تقاضا رشد می‌کند، باید به آن توجه داشت. 

تولیدکنندگانی موفق خواهند بود که بتوانند هزینه‌های خود را مدیریت کنند، محصولات با ارزش افزوده بالاتر عرضه کنند و بازارهای صادراتی متنوع‌تری در اختیار داشته باشند. واقعیت آن است که صنعت فولاد جهان وارد مرحله‌ای شده که تصمیم‌های اقتصادی بیش از هر زمان دیگری تحت‌تاثیر سیاست‌های تجاری، ملاحظات ژئوپلیتیکی و تغییر الگوی مصرف قرار دارد. در چنین فضایی، آینده بازار آهن‌آلات بیش از آنکه به میزان ظرفیت نصب‌شده وابسته باشد، به توانایی کشورها در مدیریت رقابت، توسعه فناوری و حفظ سهم خود از بازارهای جهانی گره خورده است؛ مسیری که برای ایران نیز می‌تواند هم تهدیدآفرین باشد و هم فرصتی برای بازتعریف جایگاه خود در تجارت منطقه‌ای فولاد.