کارنامه 75 ساله فولاد جهان

به گزارش آهن‌ آنلاین؛ فولاد یکی از مهم‌ترین مواد اولیه پایه در اقتصاد جهانی به‌شمار می‌رود و میزان تولید آن همواره به‌عنوان شاخصی برای سنجش سطح فعالیت‌های صنعتی، عمرانی و توسعه اقتصادی کشورها مورد توجه قرار گرفته است. بررسی آمار منتشر شده از سوی انجمن جهانی فولاد نشان می‌دهد که طی ۷۵ سال گذشته، تولید فولاد جهان در مجموع روندی صعودی و رو به رشد داشته است. داده‌های مربوط به میانگین نرخ رشد سالانه تولید فولاد در دوره‌های پنج‌ساله از سال ۱۹۵۰ تا ۲۰۲۵ حاکی از آن است که این صنعت تنها در دو مقطع با رشد منفی مواجه شده و در سایر دوره‌ها توانسته مسیر توسعه خود را حفظ کند.
در دهه‌های نخست پس از جنگ جهانی دوم، صنعت فولاد جهان شاهد رشدهای بسیار چشمگیری بود. در فاصله سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۵ میانگین رشد سالانه تولید فولاد جهان به ۷.۴ درصد رسید که بالاترین نرخ رشد در کل دوره مورد بررسی محسوب می‌شود. این جهش به‌طور عمده ناشی از بازسازی گسترده اقتصادهای آسیب‌دیده اروپا و ژاپن، توسعه زیرساخت‌ها و افزایش سرمایه‌گذاری‌های صنعتی بود. در این دوران فولاد به‌عنوان ماده اولیه اصلی برای ساخت راه‌آهن، پل‌ها، ساختمان‌ها و تجهیزات صنعتی نقش محوری ایفا می‌کرد.

استمرار رشد در صنعت فولاد

در دوره‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۰، ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۵ و ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۰ نیز رشد تولید فولاد جهان به ترتیب ۵.۱، ۵.۶ و ۵.۵ درصد ثبت شد. این ارقام نشان‌دهنده استمرار رونق اقتصادی در کشورهای صنعتی و همچنین آغاز روند صنعتی شدن در برخی اقتصادهای در حال توسعه است. در این سال‌ها گسترش تجارت جهانی، توسعه صنایع خودروسازی و افزایش تقاضا برای محصولات سرمایه‌ای، محرک اصلی رشد صنعت فولاد به‌شمار می‌رفت.

با ورود به دهه ۱۹۷۰، روند رشد تولید فولاد جهان تا حدودی کند شد. میانگین رشد سالانه در فاصله ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۵ به ۱.۶ درصد کاهش یافت. وقوع بحران نفتی سال ۱۹۷۳، افزایش شدید هزینه‌های انرژی و رکود اقتصادی در بسیاری از کشورهای صنعتی از مهم‌ترین عوامل این افت محسوب می‌شوند. با این‌حال صنعت فولاد توانست در دوره ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۰ بار دیگر به رشد ۲.۲ درصدی دست یابد که نشان‌دهنده بازگشت تدریجی اقتصاد جهانی به مسیر رشد بود. دهه ۱۹۸۰ یکی از دشوارترین دوره‌ها برای صنعت فولاد جهان به‌شمار می‌رود. رشد تولید در فاصله ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۵ به تنها ۰.۱ درصد رسید که عملا بیانگر رکود در این صنعت است.

اولین دوره منفی فولاد در ۷۵ سال گذشته

افزایش رقابت جهانی، مازاد ظرفیت تولید در برخی کشورها و کاهش رشد اقتصادی ازجمله عوامل محدودکننده تقاضا برای فولاد بودند. با این وجود، در دوره ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۰ میانگین رشد سالانه به ۱.۴ درصد افزایش یافت و نشانه‌هایی از بهبود در بازار جهانی فولاد مشاهده شد. نخستین دوره رشد منفی تولید فولاد جهان در فاصله سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵ رخ داد. دوره‌ای که میانگین رشد سالانه به منفی ۰.۵ درصد رسید. این کاهش تحت‌تاثیر تحولات ژئوپلیتیک و اقتصادی مهمی ازجمله فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، بازسازی ساختارهای اقتصادی در اروپای شرقی و رکود در برخی بازارهای بزرگ مصرف‌کننده فولاد شکل گرفت. با وجود این، صنعت فولاد بار دیگر توانست به‌سرعت خود را بازیابی کند و در دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۰ به رشد ۲.۵ درصدی دست یابد.

آغاز قرن بیست‌ویکم نقطه عطفی در تاریخ صنعت فولاد جهان محسوب می‌شود. در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ میانگین رشد سالانه تولید فولاد به ۶.۲ درصد رسید که دومین نرخ رشد بالای ثبت‌شده در کل دوره مورد بررسی است. عامل اصلی این جهش، رشد اقتصادی خیره‌کننده چین و افزایش تقاضای این کشور برای فولاد بود. توسعه زیرساخت‌ها، شهرسازی گسترده، سرمایه‌گذاری در بخش مسکن و گسترش صنایع سنگین موجب شد چین به بزرگ‌ترین تولیدکننده و مصرف‌کننده فولاد جهان تبدیل شود و نقش تعیین‌کننده‌ای در بازار جهانی این محصول پیدا کند. در همین دوره، نوسانات عرضه و تقاضا در بازار جهانی باعث شد قیمت آهن و فولاد به یکی از شاخص‌های مهم اقتصادی در تحلیل روند توسعه صنعتی و ساخت‌وساز تبدیل شود.

در دوره ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ نیز با وجود وقوع بحران مالی جهانی در سال ۲۰۰۸، تولید فولاد جهان رشد ۴.۶ درصدی را تجربه کرد. سیاست‌های محرک اقتصادی دولت‌ها، به‌ویژه در چین، مانع از سقوط شدید تقاضا شد و صنعت فولاد توانست بخش عمده‌ای از آسیب‌های ناشی از بحران را جبران کند. در ادامه، میانگین رشد سالانه تولید فولاد در دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ به ۲.۵ درصد کاهش یافت که بازتابی از کند شدن رشد اقتصاد چین و اشباع نسبی برخی بازارهای جهانی بود.

سایه کرونا بر صنعت فولاد

در فاصله سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ نیز تولید فولاد جهان رشد متوسط ۳ درصدی را ثبت کرد. در این دوره، توسعه زیرساخت‌ها در کشورهای در حال توسعه، رشد صنایع خودروسازی و سرمایه‌گذاری‌های عمرانی از مهم‌ترین محرک‌های تقاضا بودند. با این حال، تنش‌های تجاری میان اقتصادهای بزرگ و نگرانی‌های زیست‌محیطی درباره صنایع انرژی‌بر ازجمله چالش‌های پیش روی صنعت فولاد محسوب می‌شدند.

دومین و آخرین دوره رشد منفی تولید فولاد جهان، مربوط به سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ است که میانگین رشد سالانه منفی ۰.۴ درصد گزارش شده است. همه‌گیری کرونا، اختلال در زنجیره‌های تامین جهانی، افزایش هزینه‌های انرژی، جنگ‌های منطقه‌ای و کاهش سرعت رشد اقتصادی در برخی کشورهای بزرگ از عوامل اصلی این افت به شمار می‌روند. همچنین سیاست‌های زیست‌محیطی سخت‌گیرانه‌تر و تلاش برای کاهش انتشار کربن در صنایع سنگین، بر روند تولید فولاد تاثیر گذاشته است.

با وجود این دو دوره کوتاه رشد منفی، تصویر کلی صنعت فولاد جهان در طول ۷۵ سال گذشته مثبت ارزیابی می‌شود. این صنعت توانسته در برابر بحران‌های اقتصادی، شوک‌های انرژی، تحولات سیاسی و تغییرات ساختاری اقتصاد جهانی مقاومت کند و مسیر بلندمدت رشد خود را حفظ نماید. استمرار تقاضا برای توسعه زیرساخت‌ها، گسترش شهرنشینی در کشورهای در حال توسعه و نیاز صنایع مختلف به فولاد، همچنان چشم‌انداز مثبتی را برای این صنعت ترسیم می‌کند. به‌طور کلی آمارهای انجمن جهانی فولاد نشان می‌دهد که تولید فولاد جهان نه تنها بازتابی از وضعیت اقتصاد جهانی است، بلکه خود یکی از پیشران‌های اصلی رشد اقتصادی محسوب می‌شود. هرچند سرعت رشد در دهه‌های اخیر نسبت به دوران طلایی پس از جنگ جهانی دوم کاهش یافته است، اما تداوم روند افزایشی تولید در بلندمدت بیانگر اهمیت راهبردی این صنعت در اقتصاد جهان و نقش آن در توسعه صنعتی کشورهای مختلف است.