قفل معاملات در بازار آهن آلات و فولاد

به گزارش آهن‌ آنلاین، بررسی وضعیت چرخه فولاد از نخستین حلقه‌های تولید تا محصولات نهایی نشان می‌دهد که بازار فولاد ایران در شرایطی پیچیده و ناپایدار قرار گرفته است. کاهش محسوس تقاضای داخلی، سیاست‌های قیمت‌گذاری ناگهانی، محدودیت‌های صادراتی و رکود پروژه‌های عمرانی، همگی دست‌به‌دست هم داده‌اند تا این بازار وارد یک چرخه معیوب شود. چرخه‌ای که تولیدکننده و مصرف‌کننده نهایی از آن منتفع نمی‌شوند. در سال‌های اخیر، کاهش فعالیت‌های عمرانی و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های زیرساختی، به‌طور مستقیم بر میزان تقاضا برای محصولات طویل فولادی مانند میلگرد و تیرآهن اثر گذاشته است. این محصولات که پیشران اصلی تقاضای داخلی فولاد محسوب می‌شوند، اکنون با افت شدید مصرف مواجه‌ هستند. 

فولاد ایران میان رکود داخلی و بن‌بست بازارهای جهانی

در چنین شرایطی، طبیعی است که بازار داخلی کشش افزایش قیمت را نداشته باشد و هرگونه شوک قیمتی به جای رونق، منجر به رکود عمیق‌تر شود. در نبود تقاضای موثر داخلی، نگاه‌ها به سمت صادرات معطوف می‌شود. با این حال، بازارهای خارجی نیز در مقطع کنونی نتوانسته‌اند نقش نجات‌دهنده‌ای برای صنعت فولاد ایفا کنند. تعطیلات سال نو میلادی در بسیاری از کشورها، عملا معاملات صادراتی را به حداقل رسانده و فرصت‌های فروش خارجی را محدود کرده است. از سوی دیگر، رقابت شدید در بازارهای جهانی، به‌ویژه از سوی کشورهایی مانند چین که توان عرضه محصولات فولادی با قیمت‌های پایین‌تر را دارند، مزیت رقابتی فولاد ایران را تضعیف کرده است.

از ادغام تالارها تا سقوط تقاضا

در این میان، تصمیم به ادغام تالار اول و دوم بورس کالا و تعیین نرخ مبنای دلار حدود ۱۱۷ هزار تومان برای قیمت‌گذاری محصولات زنجیره فولاد، با هدف شفاف‌سازی و تنظیم بازار اتخاذ شد. در شرایط عادی، چنین سیاستی می‌توانست به تعادل قیمت‌ها و افزایش کارایی بازار منجر شود. اما اجرای ناگهانی و بدون ملاحظات زمانی و ساختاری، پیامدهای متفاوتی به همراه داشت. بازار میلگرد به‌عنوان یکی از حساس‌ترین بخش‌های زنجیره فولاد، بیش از سایر بخش‌ها تحت تاثیر این تصمیم قرار گرفت.

آمارها نشان می‌دهد از ابتدای دی‌ماه، قیمت میلگرد به ازای هر کیلوگرم در هر دو تالار بورس کالا حدود ۱۰ هزار تومان افزایش یافته است. افزایشی که بیش از آنکه ناشی از بهبود تقاضا یا رشد هزینه‌های واقعی باشد، نتیجه مستقیم یکسان‌سازی قیمت‌ها و ادغام تالارها است. این در حالی است که بازار داخلی نه‌تنها کشش این افزایش قیمت را ندارد، بلکه عملا با نبود تقاضا برای میلگرد و تیرآهن مواجه است. به این ترتیب، ادغام تالارها نه‌تنها کمکی به رونق صنعت فولاد نکرده، بلکه به آشفتگی بازار و تشدید فشارهای تورمی دامن زده است.

بورس کالا بدون خریدار نقدی؛ زنگ خطر برای بازار فولاد

بررسی تالار صنعتی و معدنی بورس کالای ایران نشان می‌دهد که معاملات مقاطع طویل عمدتا به‌صورت اعتباری انجام می‌شود و کارخانه‌های میلگرد در حال تحویل فروش‌های اعتباری مربوط به فروردین‌ماه هستند. فروش نقدی عملا جایگاهی در بازار ندارد و این موضوع نشان‌دهنده کمبود نقدینگی و بی‌اعتمادی فعالان بازار نسبت به روند آتی قیمت‌هاست. از سوی دیگر، افزایش قیمت‌ها باعث شده صادرات نیز توجیه اقتصادی خود را از دست بدهد، چراکه محصولات ایرانی با نرخ‌های فعلی، در بازارهای هدف مشتری چندانی ندارند.

مثلث بحران در بازار فولاد

رفتار بازار فیزیکی از ابتدای دی‌ماه نیز موید این بی‌ثباتی است. قیمت محصولات زنجیره فولاد تقریبا هر هفته با افزایش ۵ تا ۱۰ درصدی همراه بوده، در حالی که هم‌زمان بخشی از معاملات ابطال شده و همان محصولات در هفته‌های بعد با قیمت‌های بالاتر مجددا عرضه شده‌اند. تداوم این روند، کالای مصرفی فولاد را به ابزاری برای سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت تبدیل کرده و نتیجه‌ای جز تشدید تورم و دور شدن بازار از کارکرد اصلی خود نداشته است.

به‌طور کلی بازار فولاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به تعادل قیمتی و اصلاح سیاست‌ها نیاز دارد. پیش‌بینی می‌شود در صورت تداوم رکود تقاضا و لزوم ازسرگیری صادرات، قیمت‌ها ناگزیر وارد مسیر نزولی شوند. تحقق این امر مستلزم مدیریت بازار توسط متخصصان، بازنگری در سیاست‌های صادراتی و وضع قوانین و عوارض هدفمند است تا از فروش ارزان شمش و محصولات فولادی به کشورهای همسایه جلوگیری شود و ارزش واقعی محصولات ایرانی در بازارهای خارجی حفظ شود. با توجه به کاهش شدید تقاضای داخلی، حتی قطعی گاز در فصل سرما نیز فشار مضاعفی بر بازار فولاد وارد نمی‌کند، چراکه مازاد عرضه همچنان وجود دارد. در نهایت، می‌توان گفت چرخه فعلی فولاد معیوب است و بدون اصلاحات ساختاری، سیاست‌گذاری تدریجی و هماهنگی میان تولید، قیمت‌گذاری و صادرات، خروج از این وضعیت دشوار خواهد بود.